Pamuk fiyatı nasıl oluşur? Kütlü, lif ve dünya

Pamukta iki ayrı fiyat vardır: üreticinin tarladan topladığı kütlü pamuğun fiyatı ve çırçırdan çıkan lif pamuğun fiyatı. Lif pamuk dünya genelinde işlem gören bir tekstil hammaddesidir; bu yüzden Türkiye'deki fiyat, uluslararası piyasayla en sıkı bağı olan tarım fiyatlarından biridir. Bu rehber iki fiyatın nasıl oluştuğunu resmî kaynaklarla anlatır. Güncel rakamlar için kütlü pamuk ve lif pamuk sayfalarına bakın.

Arz ve talep: tüketimin yarısı ithal

TEPGE'nin Temmuz 2026 pamuk piyasa raporu Türkiye'nin pamuk dengesini şöyle özetler:

Gösterge	Değer	Dönem
Lif pamuk üretimi	830 bin ton	2024/25
Yurt içi tüketim	1,63 milyon ton	2024/25
İthalat	971 bin ton (yüzde 25 artış)	2024/25
Ekim alanı	402 bin hektar (yaklaşık yüzde 14 düşüş)	2025/26
Kütlü üretimi	yaklaşık 1,9 milyon ton (716 bin ton life karşılık)	2025/26
TÜİK birinci tahmini, kütlü	1,3 milyon ton (yüzde 32,5 düşüş)	2026/27

Rapora göre yurt içi üretim tüketimin ancak yarısını karşılar. İthalatta Brezilya fiyat avantajıyla lider konuma yükselmiş, ABD pazar payı kaybetmiştir. Üretimde Şanlıurfa yüzde 41,7 ile açık ara öndedir; onu Diyarbakır, Aydın ve Hatay izler.

TEPGE, 2026/27'de beklenen sert düşüşün temel nedenini düşük pamuk fiyatları yüzünden üreticinin yeterli kârlılığı sağlayamaması ve ekim alanlarının daralması olarak açıklar; gübre, mazot, enerji, tohum ve işçilik giderlerindeki yükselişin yüksek enflasyonla birleşerek üretici gelirini baskıladığını vurgular. Rapor bu düzeyin son 35 yılın en düşük üretimlerinden biri olacağını ve arz güvenliği açısından dikkat çekici olduğunu belirtir.

Dünya fiyatı: Cotlook A ve polyester

Yurt içi tüketimin yaklaşık yarısı ithalatla karşılandığı için dünya fiyatı yerli lif fiyatının önemli bir referansıdır. TEPGE raporu uluslararası fiyat göstergesi olarak Cotlook A endeksini kullanır:

• Endeks 2024/25 sezonunda ortalama libre başına 79,6 sent (yaklaşık 1,75 dolar/kg) oldu.
• 2025/26 sezonunun ilk on ayında ortalama 78,6 sente gerileyerek sınırlı bir düşüşe işaret etti.

Rapor 2026/27 için dünya pamuk piyasasını şekillendirecek başlıca unsurları da sayar: Orta Doğu'daki jeopolitik gelişmelerin girdi maliyetlerine etkisi, ABD'deki kuraklığın üretime olası yansıması, petrol fiyatlarının polyester karşısında pamuğun rekabet gücüne etkisi ve Çin'deki hava koşulları ile üretim politikaları. Son madde önemlidir: polyester petrol türevi bir lif olduğu için petrol fiyatı, tekstil sanayinin pamuğa olan talebini dolaylı olarak etkiler.

Borsada pamuk nasıl satılır?

Pamukta fiyatın oluştuğu en bilinen yer İzmir Ticaret Borsasının pamuk salonudur. Borsa, salonda her gün kısa bir "Korbey" seansında pamuk satışlarının standart tip belirtilerek yapıldığını, seans bitiminde işlemlerin standart tip ya da numune görülerek devam ettiğini açıklar. Korbey'de yalnızca borsa üyesi tüccarlar ile ajan, simsar ve komisyoncular yer alabilir. TEPGE de yurt içi lif fiyat göstergesi olarak İzmir Ticaret Borsasının 41 renk Ege pamuğu fiyatını kullanır.

Gaziantep Ticaret Borsası da pamuk meslek komitesi bulunan borsalar arasındadır. Bu sitede lif pamuk satırları 9, kütlü pamuk satırları 5 borsada görülür. Lif pamukta Şanlıurfa, İzmir, Gaziantep, Kahramanmaraş ve Söke öne çıkar; kütlü pamukta ise Şanlıurfa, Kahramanmaraş, Söke, Nizip ve Adana bültenleri yer alır. Bültenlerde lif pamuk "41 Renk", "52 Renk" gibi renk ve tip sınıflarıyla, kütlü pamuk ise "40 randıman, makine toplama" gibi randıman ve toplama bilgisiyle raporlanabilir.

Kütlüden life: randıman

Kütlü fiyatı ile lif fiyatı arasındaki ilişkiyi randıman kurar. İzmir Ticaret Borsası her sezon kendi çalışma alanı için çırçırlama sistemine ve pamuğun tipine göre randıman ve fire oranları ilan eder. Kütlünün ne kadarının life dönüştüğünü bilen alıcı, lif fiyatından geriye doğru kütlü için ödeyebileceği fiyatı hesaplar. Kavramların ayrıntısı için kütlü ve lif pamuk rehberine, terimler için kütlü pamuk, lif pamuk ve çırçır maddelerine bakın.

Kooperatifler ve destek modeli

Pamukta TMO alımı yoktur. TEPGE'nin 2024 Pamuk Durum ve Tahmin Raporuna göre Tariş, Çukobirlik ve Antbirlik kütlü pamuk alım fiyatı açıklar; ancak bu üç birliğin toplam alımı 2023/24 sezonunda Türkiye kütlü üretiminin yüzde 3,5'i kadardır. Birlik fiyatları bu yüzden gösterge niteliğindedir; üretimin büyük kısmı birlikler dışındaki alıcılara satılır.

Destek tarafında önemli bir değişiklik olmuştur. TEPGE'nin Temmuz 2026 raporuna göre 2025'ten itibaren pamukta kilogram başına ödeme sisteminden havza bazlı ve alan esaslı destekleme modeline geçildi; üreticiye dekar başına temel destek ve planlı üretim desteği ödenir. Önceki sistemde destek satılan kütlü miktarına bağlıydı; yeni sistemde ekilen alana bağlıdır.

Maliyet ve girdi paritesi

Üreticinin pamuk ekip ekmeme kararı, kütlü fiyatının maliyeti ne ölçüde karşıladığına bağlıdır. TEPGE'nin 2024 raporu bu ilişkiyi iki göstergeyle izler. Birincisi Ulusal Pamuk Konseyinin hesapladığı kilogram başına kütlü maliyetidir; rapora göre 2022 yılında Bakanlığın fark ödemesi, toprak analizi, gübre ve mazot destekleri bu maliyetin yüzde 15,7'sini karşılamıştır. İkincisi girdi paritesidir: 2022'de 1 kg kütlü pamukla 1,99 kg gübre ve 0,65 litre mazot alınabiliyordu. Parite bozulduğunda ekim alanı daralır; bu da bir sonraki sezonun arzını ve fiyatını etkiler. Temmuz 2026 raporunun 2026/27 için öngördüğü sert üretim düşüşü bu zincirin güncel bir örneğidir.

Lisanslı depo ve balya

Pamuk Lisanslı Depo Tebliğine göre lisanslı depoya çırçırlanarak tohumundan ayrılmış, bitki artıkları ve yabancı maddelerden temizlenmiş ve balya hâlinde preslenmiş pamuk konur. Her balya için ayrı bir ürün senedi düzenlenir; mudinin talebi ve deponun kabulüyle birden çok balya için blok ürün senedi de düzenlenebilir. Yani lisanslı depo ve ürün senedi kütlü değil lif pamuk içindir. Ayrıntı için lisanslı depoculuk rehberine bakın.

Bülteni okurken

1. Satırın kütlü mü lif mi olduğunu ayırın; ikisi doğrudan karşılaştırılamaz.
2. Lif pamukta renk ve tip kodunu, kütlüde randıman ve toplama şeklini not edin.
3. "İthal", "linter" ve "organik" satırlarını yerli standart pamukla karıştırmayın.
4. Borsalar arası farkı karşılaştır sayfasıyla görün, birim dönüşümü için birim çevirici aracını kullanın.

Pamuğun hangi aylarda piyasaya geldiğini görmek için hasat takvimi rehberine göz atabilirsiniz.