Arpa, mısır ve yemlik tahıllar: kalite ve piyasa

Yem fabrikaları ve besiciler için arpa ile mısır, buğdaydan sonra en çok izlenen tahıllardır. Bu iki ürünün borsada nasıl sınıflandığı, buğdaydan bazı noktalarda ayrılır: arpada renk ve hektolitre, mısırda ise nem ve kurutma öne çıkar. Bu rehber konuyu resmî kaynaklarla özetler.

Arpa: yemlik ve maltlık

Tarım ve Orman Bakanlığının hububat konulu çiftçi eğitim kitabı arpayı şöyle tanıtır:

• Arpa serin iklim tahılları içinde buğdaydan sonra en çok ekilen tahıldır.
• Başakları 2, 4 ve 6 sıralıdır; danenin yaklaşık yüzde 10-13'ü kavuzdur ve danede yüzde 9-13 ham protein bulunur.
• Arpa daha çok hayvan yemi olarak kullanılır ve yem olarak değeri mısırın yüzde 95'i kadardır.
• Yemlik arpada protein oranının yüksek olması istenir; kavuzun fazla olması besleyicilik değerini düşürür.
• Bira için gereken malt iki sıralı beyaz arpalardan elde edilir; biralık arpada protein oranının yüzde 9-10,5 gibi düşük bir düzeyde olması gerekir.

Yani aynı ürün kullanım amacına göre zıt protein beklentisiyle alınır: yem için yüksek, malt için düşük protein.

Arpa standardı ve sınıflar

Ticaret Bakanlığının lisanslı depo kriterlerine göre arpa, TS 4078 Arpa Standardına göre sınıflandırılır; yerli arpa "tüm arpalar" başlığında 1. ve 2. sınıfa, ithal arpa da ayrıca 1. ve 2. sınıfa ayrılır. Belgede cılız ve buruşuk tane tanımı, 2,0 mm uzun delikli metal elekten geçen cılız ve buruşuk taneler ile elek üstünde kalan ham ve don zararı görmüş taneler olarak düzenlenmiştir.

TMO'nun 2026 arpa alım bareminde tüm arpa çeşitleri tek kod altındadır ve grup şöyle belirlenir:

Ölçüt	1. grup	2. grup
Hektolitre (kg)	64,0 ve üzeri	63,9 ve altı
Rutubet (yüzde)	0-14	0-14
Diğer hububat (kusurlu tane içinde)	En fazla yüzde 5,00	Yüzde 5,01-14,00
Haşere tahribatı	En fazla yüzde 3,50	Yüzde 3,51-14,00

TMO'nun 2023 genel yazısı, arpanın beyaz ve siyah-çakır ayrımı yapılmadan alındığını belirtir. TOBB'un borsa fiyat portalında ise Edirne Ticaret Borsası için "ARPA BEYAZ (1. GRUP)" ve "ARPA BEYAZ (2.GRUP)" gibi satırlar görülür; bu, borsaların ürünü renk ve grup bilgisiyle raporlayabildiğini gösterir. Arpa bültenleri için arpa sayfasına bakın.

Mısır: nem, kurutma ve sınıf

Mısırda rutubet, alımın yapılıp yapılamayacağını doğrudan belirler. TMO'nun 2025 dönemi mısır alım esasları iş yerinin kurutma imkânına göre farklı sınırlar koyar:

Durum	Alınabilecek en yüksek rutubet
Kurutma tesisi olmayan iş yeri	Yüzde 14,5 (dahil)
Kurutma tesisi olan iş yeri	Yüzde 28 (dahil)
Daha önce kurutulmuş mısır	Yüzde 14,5'in üzerindeyse alınmaz

Aynı belge, ikinci kez kurutulan mısırda kırık ve yabancı madde oranının artacağını, bunun depoda sıcaklığın yükselmesine ve haşerelenmeye yol açabileceğini gerekçe olarak gösterir.

TMO'nun 2025 mısır bareminde mısır 2411 (M1) ve 2412 (M2) kodlarıyla iki sınıfta alınır. Barem değerlerinden bazıları:

Ölçüt	1. sınıf	2. sınıf
Hektolitre (kg/hl)	75 ve üzeri	74,9 ve altı
Kırık tane (yüzde)	0-5,00	5,01-12,00
Diğer hububat	0-5,00	5,01-12,00
Haşere tahribatına uğramış tane	0-5,00	5,01-12,00
Koçan	0-3,00	3,01-12,00

Baremde kusurlu tane toplamı 1. sınıf için en çok yüzde 5, 2. sınıf için yüzde 12; diğer muhtelif maddeler toplamı 1. sınıf için en çok yüzde 3, 2. sınıf için yüzde 12 olarak verilir. Çimlenmiş ve filizlenmiş tane için üst sınır yüzde 6'dır.

TMO'nun 2022 mısır politikası metni, ÇKS'ye kayıtlı üreticilerden belgelerindeki üretim miktarının tamamının satın alınacağını ve üreticilerin Bakanlığın mazot, gübre ve fark ödemesi desteklerini ayrıca almaya devam edeceklerini belirtmiştir. Mısır bültenleri için mısır sayfasına, nem kavramı için rutubet maddesine bakın.

Kurutmada ağırlık kaybı nasıl hesaplanır?

Nemli mısır kurutulduğunda yalnızca su uçar; tanenin kuru maddesi aynı kalır. Bu nedenle kurutma sonrası ağırlık, kütle dengesiyle bulunur: son ağırlık, ilk ağırlığın (100 eksi ilk nem) bölü (100 eksi hedef nem) ile çarpımıdır. Purdue Üniversitesi yayım notu ve Pioneer'in agronomi notu bu hesabı "nem firesi" olarak anlatır. Örneğin 10 ton mısır yüzde 20 nemden yüzde 14'e kurutulursa 8 ton kuru madde değişmez ve son ağırlık yaklaşık 9,30 ton olur; aradaki yaklaşık 698 kg su kaybıdır. Taşıma, toz ve kırık kaybı bu hesaba dahil değildir. Kendi rakamlarınızla denemek için nem firesi hesaplayıcısını kullanabilirsiniz.

Diğer yemlik tahıllar: çavdar, tritikale, yulaf

TMO'nun 2023 genel yazısına göre çavdar barem uygulanarak 2210 koduyla; buğday ile çavdar melezi olan tritikale çavdar baremiyle ama ayrı olarak 2220 koduyla; yulaf ise barem uygulanarak 2310 koduyla alınıp depolanmıştır. Aynı yazıya göre bu ürünlerde protein ölçülse de fiyatlandırmaya ve gruplamaya etkisi yoktur; protein yalnızca ekmeklik ve makarnalık buğdayda fiyatı belirler. Cılız ve buruşuk tane tayininde arpa için 2,0 mm, çavdar için 1,8 mm, tritikale için 1,9 mm uzun delikli elek kullanılır.

Lisanslı depo ve TÜRİB

Hububat, baklagiller ve yağlı tohumlar lisanslı depo tebliğinin kapsamında buğday, arpa, çavdar, yulaf, mısır, tritikale ve süpürgedarısı gibi yemlik tahıllar da sayılır. Bu ürünler için her 1.000 kg'a bir ürün senedi düzenlenir. TÜRİB'in ana sayfasında arpa, buğday ve mısır için ayrı endeks ve tarihsel veri sayfaları yer alır. Depolama ve senet konuları için lisanslı depoculuk rehberine bakabilirsiniz.

Fiyatları karşılaştırırken

• Arpada hektolitre grubunu ve varsa renk bilgisini kontrol edin.
• Mısırda fiyatın hangi rutubete göre verildiğine bakın; yaş ve kuru mısırın fiyatı doğrudan kıyaslanamaz.
• TMO fiyatlarının TL/ton, borsa fiyatlarının çoğunlukla TL/kg olduğunu unutmayın; birim çevirisi için borsa bülteni rehberine göz atın.
• TMO'nun ilan ettiği güncel arpa ve mısır alım fiyatları için TMO alım fiyatları sayfasına bakın.