Ayçiçeği fiyatı nasıl oluşur? Yağ oranı ve Birlik

Ayçiçeği, Türkiye'nin bitkisel yağ arzının temelidir ve fiyatı tahıllardan farklı bir mekanizmayla oluşur: ortada TMO gibi bir alım kurumu yoktur, fiyatı ürünün yağ oranı belirler ve ithalat politikası belirleyici bir rol oynar. Bu rehber yağlık ayçiçeği fiyatının nasıl oluştuğunu resmî ve kurumsal kaynaklarla anlatır. Güncel fiyatlar için ayçiçeği sayfasına bakın.

Arz-talep tablosu: açık veren bir ürün

TEPGE'nin Temmuz 2026 ayçiçeği piyasa raporu temel göstergeleri şöyle verir:

Gösterge	Değer	Dönem
Ekim alanı	996 bin hektar	2025/26
Üretim	1,9 milyon ton	2025/26
TÜİK birinci tahmini	2,3 milyon ton (yüzde 16,2 artış)	2026
Kendine yeterlilik	Yüzde 63	2024/25
İthalat (8 aylık)	1,3 milyon ton	2025/26
Türkiye'nin dünya ithalatındaki payı	Yüzde 44,5	2025/26

Rapora göre 2025'te üretimde Tekirdağ, Konya, Edirne, Adana ve Kırklareli ilk sıralardadır. TEPGE'nin 2025 Ayçiçeği Durum ve Tahmin Raporu, yağlık ayçiçeğinin ülkenin bitkisel yağ tüketiminin yüzde 80-85'ini karşıladığını ve tohum kullanımının tamamına yakınının kırma sanayinde işlendiğini belirtir. Aynı rapor, dünya ham yağ fiyatlarının Türkiye'ye kıyasla düşük olmasının yerli üretimin uluslararası fiyatlarla rekabetini zorlaştırdığını kaydeder.

Kısacası yağlık ayçiçeğinin alıcısı kırma ve yağ sanayidir ve bu sanayi açığı ithal tohum ve ham yağla kapatır. Yurt içi fiyat bu yüzden ithal ikame maliyetine bağlıdır.

Yağ oranı: fiyatın ölçü birimi

Yağlık ayçiçeği, içerdiği yağ için satın alınır. Trakya Birlik'in 2025/26 sezonu duyurusu bu mantığı açıkça ortaya koyar:

• Fiyat, "uluslararası standart" olan yüzde 44 yağ oranlı ayçiçeği baz alınarak ilan edilir.
• Teslim edilen ürünün fiyatı, yağ oranına göre yüzde 1,5 çarpanla hesaplanır.
• Birlik ürün alımlarını yalnızca mevzuatla tanımlanmış faaliyet bölgesinde ve üretici ortaklarından yapar.

Yani aynı gün teslim edilen iki parti, yağ oranları farklıysa farklı fiyat alır. Nemli ürünün kuru ağırlık karşılığını görmek için nem firesi aracını kullanabilirsiniz.

Trakya Birlik'in öncü fiyatı

TEPGE'nin 2025 raporuna göre ayçiçeği alımlarını özel sektörün yanında Trakya Birlik gibi tarım satış kooperatifleri birlikleri ve Konya Şeker gibi kuruluşlar yapar. Rapor, ayçiçeği fiyatlarının belirlenmesinde Trakya Birlik'in önemli rol oynadığını ve özel sektör firmalarının genellikle bu fiyat seviyelerini baz alarak alım yaptığını belirtir. Birlik fiyatı belirlerken hem çiftçinin maliyetlerini hem de pazar koşullarını dikkate alır.

Bu nedenle hasat başında Birlik'in açıkladığı ön alım veya avans fiyatı piyasada yakından izlenen bir referanstır. Birlik'in 2025/26 duyurusu, Trakya'da hasadın başladığını ve yağlık ayçiçeği tohumunun borsalarda güçlü alıcı ilgisi gördüğünü de aktarır.

İthalat politikası: gümrük vergisi ve tarife kontenjanı

Ayçiçeği fiyatında en güçlü dış etken ithalat rejimidir. TEPGE'nin Temmuz 2026 raporuna göre 2025/26'da 1 milyon ton yağlık ayçiçeği tohumu ithalatı için yüzde sıfır gümrük vergili tarife kontenjanı açıldı ve bu indirimli ithalat lisanslarında öncelik yerli üreticiden yağlık ayçiçeği tohumu alımı yapan sanayicilere verildi. Rapor bunun hem çiftçinin elindeki ürünü koruduğunu hem de sanayicinin hammadde açığını kapattığını belirtir.

Trakya Birlik'in duyurusu da ithal ikame ürün maliyetini yurt içi sürdürülebilir fiyat düzeyine çıkaracak gümrük vergisi oranlarının belirlendiğini ve tarife kontenjanı uygulamasının hayata geçirildiğini anlatır. Duyuruya göre bu düzenlemelerin ardından Çukurova'da yağlık ayçiçeği fiyatları belirgin biçimde yükseldi. Bu örnek, ithalat vergisindeki bir değişikliğin borsadaki ayçiçeği fiyatına yansıyabileceğini gösterir.

TMO da yağ tarafında zaman zaman piyasaya girer; örneğin Eylül 2026'da 12 bin ton (artı eksi yüzde 10) ham ayçiçek yağı ithalatı için ihale duyurdu. TMO Genel Müdürü de kurumun görev verilen ürünler arasında ayçiçeği yağında alım, satım ve dış ticaret faaliyetleri yürüttüğünü belirtmiştir.

Borsada ayçiçeği

Ayçiçeği 5174 sayılı Kanun kapsamında borsalarda tescil edilir. Bu sitede ayçiçeği grubundaki satırlar 24 borsada görülür; işlem miktarı yüksek olanlar arasında Adana, Samsun, Lüleburgaz, Afyon ve Karaman bulunur. TEPGE fiyat serisinde Edirne Ticaret Borsasının hazır müstahsil satış fiyatlarını kullanır. Trakya'daki üretim yoğunluğu için Tekirdağ, Edirne ve Kırklareli il sayfalarına bakabilirsiniz.

Bültenlerde "Ayçiçeği Yağlık", "Ayçiçeği Çerezlik", "Ay Çekirdeği (Yağlık) 2. Kalite", "Ayçiçeği (Hasarlı)", ithal tohum ve ayçiçeği küspesi gibi satırlar ayrı yer alır. Çerezlik ve yağlık ayçiçeği farklı ürünlerdir; TEPGE'nin 2025 raporu çerezlik ayçiçeğini kapsam dışında tutar ve 2023 ekim alanını 865 bin hektar yağlık, 88 bin hektar çerezlik olarak verir.

Dünya piyasası ve komşu ülkeler

Ayçiçeği dünyada birkaç ülkede yoğunlaşır. TEPGE'nin Temmuz 2026 raporuna göre 2025/26'da dünya üretiminin yüzde 67,9'unu Rusya, Ukrayna ve AB sağladı; Türkiye üretimde yedinci sıradaydı. Aynı rapora göre Türkiye'nin 2025/26 ayçiçeği tohumu ithalatında Romanya, Moldova ve Bulgaristan öne çıktı. Raporda USDA verilerine dayanarak 2026/27'de dünya üretiminde yüzde 12'lik artış beklendiği de aktarılır. Türkiye'nin tohum ithalatı bu komşu ülkelerden geldiği için oradaki hasat ve fiyat gelişmeleri, ithal tohumun maliyeti üzerinden yurt içi piyasaya yansır. TEPGE'nin 2025 raporu da dünya ham yağ fiyatlarının Türkiye'ye kıyasla düşük olmasının yerli üretimin rekabetini zorlaştırdığını vurgular; yani Trakya'daki üretici fiyatı yalnız yerel verimle değil, dış piyasadaki fiyatla da sınırlanır.

Destekler ve lisanslı depo

TEPGE raporu ayçiçeği üreticisine 2026'da dekar başına verilen temel destek, planlı üretim desteği, yeraltı su kısıtı desteği ve yerli sertifikalı tohum desteğini listeler. Trakya Birlik'in duyurusuna göre 2025/26 sezonundan itibaren yağlık ayçiçeği stratejik ürün kapsamına alınarak yeni destekleme modeli uygulanmaya başlandı ve kuraklık gibi riskler için "köy bazlı verim sigortası" modeli devreye girdi.

Ayçiçeği, Hububat, Baklagiller ve Yağlı Tohumlar Lisanslı Depo Tebliğinin kapsamındaki yağlı tohumlardandır ve her 1.000 kg için bir ürün senedi düzenlenir. Ayrıntı için lisanslı depoculuk rehberine bakın.

Bülteni okurken

1. Yağlık ve çerezlik satırlarını ayırın; "hasarlı" ve "2. kalite" satırlarını ana ürünle karşılaştırmayın.
2. Fiyatın hangi yağ oranına göre verildiğini bilmiyorsanız farklı borsaları dikkatle kıyaslayın.
3. Borsalar arası farkı karşılaştır sayfasıyla görün; ton fiyatını kilograma çevirmek için birim çevirici aracını kullanın.

Ürünün hangi ayda piyasaya geldiğini görmek için hasat takvimi rehberine göz atabilirsiniz.