Borsa sözlüğü
Çırçır
Kütlü pamukta lifi çekirdekten (çiğitten) ayıran makine ve işletme; çırçır randımanı bu işlemden çıkan lif oranıdır.
Çırçır, kütlü pamukta lifi çekirdekten ayıran işlemdir; bu işi yapan tesislere çırçır-prese fabrikası denir. Harran Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisindeki bir çalışmaya göre bu işletmelerde kütlü depoları, prese (balya) depoları, çiğit depoları, kantar, randıman tespit odası, tasnif odası, çırçır makineleri ve prese bölümü bulunur. Çalışma, çırçır makinelerini rollergin ve sawgin olarak anar.
Çırçırdan ne çıkar?
| Çıktı | Kullanım |
|---|---|
| Lif (mahlıç) | Preselenip balyalanır, tekstile gider |
| Çiğit | Yem ve yağ sanayisi; lintergin işleminden linter elde edilir |
| Lif döküntüsü | Çırçırlama ve iplik yapımında oluşan döküntü |
Pamuk Lisanslı Depo Tebliği lif döküntüsünü iplik yapımı ve çırçırlama sırasında oluşan pamuk lifi döküntüleri, linteri de çiğit üzerindeki havın lintergin tesislerinde işlenmesiyle elde edilen pamuk olarak tanımlar.
Çırçır randımanı
Çalışmaya göre çırçır randımanı, lif ağırlığının kütlü ağırlığına oranının yüzde ifadesidir. Şanlıurfa'da görüşülen 50 işletmenin yüzde 65'i bölgedeki randımanın yüzde 36-38 olduğunu belirtmiştir. İzmir Ticaret Borsası ise 2025-2026 sezonu oranlarını sisteme göre ayrı verir: Beyaz Standart 1 pamukta rollergin-rotobar sistemde yüzde 37-41, sawgin sistemde yüzde 36-40.
Çalışmaya katılan işletmeler, kütlüdeki yabancı madde ve kirliliğin çırçır randımanını düşürdüğünü, lif kalitesini ve lif uzunluğunu etkilediğini ifade etmiştir. Ayrıntı için pamuk rehberine bakın.