ELÜS nasıl alınır satılır? Hesap, seans, ücret

Elektronik ürün senedi (ELÜS), lisanslı depodaki ürünü temsil eden elektronik kayıttır; hukuki temeli ve vergi boyutu ELÜS rehberinde anlatıldı. Bu sayfa işin pratik tarafına odaklanır: hesap nasıl açılır, emir nasıl verilir, para ne zaman geçer, hangi ücretler kesilir. Bilgiler Türkiye Ürün İhtisas Borsasının (TÜRİB) kamuya açık sayfalarından, Kasım 2026 itibarıyla derlenmiştir.

Kimler işlem yapabilir?

TÜRİB'e göre çiftçiler dahil tüm yatırımcılar, gerekli kayıtları tamamladıktan sonra TÜRİB'de işlem yapabilir. ELÜS'ler azami saklama süresi içinde TÜRİB üyesi aracılar üzerinden yalnızca TÜRİB'de alınıp satılır. ELÜS almak için lisanslı depoda ürününüzün olması gerekmez; satmak için ise ELÜS'ün hesabınızda olması şarttır.

Hesap açma adımları

TÜRİB'in "Nasıl yatırımcı olurum?" sayfası ve Ocak 2026 tarihli bilgilendirme afişine göre sıra şöyledir:

1. Yatırım hesabı: Bir banka veya aracı kurumda (takas üyesi) ELÜS işlemleri için hesap tanımlatılır. Bu hesap açılınca Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) sicil numarası verilir.
2. ÜPAK kaydı: Ürün Piyasası Aracı Kurumlarından birine (ÜPAK) ya da acentesi olan ticaret borsasına başvurulur.
3. Belgeler: Gerçek kişiden kimlik belgesi ve adres teyit belgesi istenir. Çerçeve sözleşme mobil şubeden dijital imzalanabilir; risk bildirim formu ise ıslak imzalı teslim edilir.
4. Aktivasyon: Kayıt sırasında verilen cep telefonuna ÜPAK web şubesi veya mobil uygulaması için geçici şifre gönderilir; yeni şifre oluşturulur ve ekrandaki onaylar verilerek kayıt tamamlanır.

Yetkili ÜPAK'lar

TÜRİB'in sitesinde Ticaret Siciline tescil edilmiş ÜPAK'lar şöyle listelenir:

Kod	ÜPAK	Merkez
UPV	Akdeniz Ürün Piyasası Aracı Kurumu	Adana
UPN	Anadolu Ürün Piyasası Aracı Kurumu	Ankara
UPC	Borsakonya Ürün Piyasası Aracı Kurumu	Konya
UPE	Elüsmarket Ürün Piyasası Aracı Kurumu	İzmir
UPT	Marmara Ürün Piyasası Aracı Kurumu	Tekirdağ
UPR	Mezopotamya Ürün Piyasası Aracı Kurumu	Diyarbakır
UPM	TÜRİB Merkez Ürün Piyasası Aracı Kurumu	Ankara

TÜRİB'e göre acentelik faaliyetini ticaret borsaları ile aracı kuruluşlar yürütebilir. Acentenin işi müşteriye çerçeve sözleşmesi imzalatmak, emirleri ÜPAK'a iletmek ve sonuçları müşteriye bildirmektir. Kendi bölgenizdeki acenteyi örneğin Konya, Adana ya da Tekirdağ ticaret borsalarına sorabilirsiniz.

Seans ve emir kuralları

• Saatler: Resmî tatil dışındaki tam çalışma günlerinde 10.00–13.00, yarım günlerde 10.00–11.00.
• Eşleşme: Normal seansta emirler önce fiyat, sonra zaman önceliğine göre kendiliğinden eşleşir; ayrıca onay gerekmez.
• Bakiye: Alış emrinden önce bedel, satış emrinden önce ELÜS hesapta hazır bulunmalıdır.
• Asgari miktar: Ürüne göre belirlenir. TÜRİB, bazı ELÜS'lerde asgari emir miktarını 31/08/2026 seansından itibaren 500 kg'dan 100 kg'a indirmiş; bu miktarın üzerinde 1 kg ve katları şeklinde emir verilebileceğini duyurmuştur.
• Ürün kodu: Her ELÜS, depoyu ve ürün özelliklerini gösteren 12 haneli, "TR" ile başlayan bir ISIN koduyla işlem görür.
• Takas: İşlemlerin nakit ve ELÜS takası Takasbank tarafından aynı gün (T+0) tamamlanır.

Anlaşmalı işlemler

Borsa dışında anlaşmış alıcı ile satıcı, işlemi ÜPAK'lar üzerinden "anlaşmalı işlem" olarak bildirebilir. Bu emirler normal emir defterine gitmez; karşı taraf onayladıktan sonra eşleşir. TÜRİB dört tür sayar:

Tür	Özellik
Serbest şartlı	Borsa fiyat ve miktar sınırı aramaz
Avans/mahsuplu	Alıcının önceden ödediği avans, işlem tutarından düşülür; satıcıya net tutar geçer
Hibe	Bedel borsa dışında, örneğin un gibi emtiayla ödenir; yalnız ELÜS takası yapılır
Trampa	Bir ELÜS karşılığında başka bir ELÜS verilir; nakit takası yoktur

TÜRİB'e göre TMO'nun girdiği satış emirleri de anlaşmalı özel emirler gibi alıcı onay verdikten sonra işleme dönüşür. Üreticinin ELÜS'ünü TMO'ya satması ise ayrı bir süreçtir ve satış onay koduyla yürür; ayrıntı ELÜS rehberinde.

Ücretler ve kesintiler

TÜRİB'in ELÜS piyasa ücretleri sayfası, takas anında işlemin her iki tarafından işlem tutarı üzerinden alınan kalemleri şöyle verir:

Kalem	Oran	KDV
Borsa tescil ücreti	Binde 0,25	Eklenir
Borsa hizmet ücreti	Binde 1,25	Eklenir
Lisanslı Depoculuk Tazmin Fonu payı	Binde 0,25	Yok

TÜRİB'in kendi örneğine göre 1.000.000 TL'lik bir işlemde taraf başına toplam 2.050 TL (KDV dahil) ödenir. Bu oranlar, 5174 sayılı Kanunun ürün senedi işlemleri için koyduğu "en çok on binde beş" tescil ücreti sınırının altındadır. Tescil ücretinin genel kuralları için borsa tescil ücreti rehberine bakın.

Bunlara ek olarak:

• Takas üyesi: TÜRİB'in sık sorulan sorularına göre hesabın bulunduğu banka veya aracı kurum Takasbank şartlı virman ücreti, BSMV ve kendi komisyonunu alır; tutarı takas üyesinden öğrenmek gerekir.
• ÜPAK komisyonu: Asgari ve azami oranlar TÜRİB'in görüşüyle Bakanlıkça belirlenir ve müşteri çerçeve sözleşmesinde yazar.
• Fire: Ticaret Bakanlığının onayladığı fire tarifesine göre hububat, baklagil ve yağlı tohumlarda 365 güne kadar fire oranı 0,0035 (yani yüzde 0,35), fındıkta 730 güne kadar yüzde 1'dir. Satıştan önce tahakkuk eden fire tutarı Takasbank tarafından satış bedelinden düşülerek depoya aktarılır. Ürünü fiziken çekerseniz, mahsup edilmemiş fire ürün miktarından düşülür.
• Depo kirası: Depolama ücret tarifesine göre hesaplanır; ÇKS'ye kayıtlı üretici için kira ücretinin bir kısmı Bakanlıkça desteklenir. Bkz. fark ödemesi ve tarım destekleri.

Belgeler

TÜRİB'e göre her ELÜS alım satımı için ÜPAK, en geç gün sonunda elektronik ortamda "ELÜS İşlem Sonuç Belgesi" düzenler. Belgede ISIN kodu, ürünün türü, tipi, miktarı, hasat yılı, depo adı ve yeri, varsa komisyon ve kesintiler yer alır. Bu belge 452 sıra numaralı VUK Genel Tebliğine göre düzenlenir; taraflar ayrıca fatura kesmez. Vergi tarafı için müstahsil makbuzu ve stopaj rehberine bakabilirsiniz.

Saklama süresi

ELÜS, ürünün azami saklama süresi içinde işlem görür. TÜRİB'in depolama dönemleri tablosuna göre örneğin buğday ve arpada dönem 15 Mayıs'ta, mısırda 1 Ağustos'ta, mercimekte 1 Mayıs'ta başlar ve hububat, baklagil ve yağlı tohumlarda azami süre 24 aydır. Tablonun notuna göre 2026 hasat dönemi öncesinde teslim edilen ürünlerde azami süre TMO'ya ait ürünlerde 36 ay, diğer mudilerde 18 aydır. Depolama riskleri için hububat depolama ve kayıpları rehberine göz atın.

Piyasa ne büyüklükte?

TÜRİB'in 2026 üçüncü çeyrek açıklamasına göre yıl başından eylül sonuna işlem hacmi 190 milyar TL, işlem miktarı 12,78 milyon ton, işlem sayısı 396 bindir. Faal lisanslı depo sayısı 291, kapasite 15,4 milyon tondur. Üçüncü çeyrekte günlük ortalama işlem miktarı ekmeklik buğdayda 77.555 ton, makarnalık buğdayda 21.809 ton, mısırda 11.692 tondur. ELÜS fiyatları borsa salon fiyatlarından ayrı bir kaynaktır; ikisinin farkı için borsa fiyatları neden farklı rehberine bakabilirsiniz.

Salon fiyatları için buğday, makarnalık buğday ve mısır sayfalarına; terimler için ürün senedi ve TÜRİB maddelerine bakabilirsiniz.