Borsa fiyatları neden farklı? Bölge, kalite, nakliye

Bu sitenin karşılaştırma sayfasına bakan biri, aynı gün aynı ürünün borsadan borsaya belirgin farklarla tescil edildiğini görür. Bu farkların bir kısmı gerçek bölgesel fiyat farkıdır; bir kısmı ise farklı şeylerin karşılaştırılmasından doğar. Bu rehber, farkı açıklayan başlıca nedenleri gerçek bülten satırları ve resmî kaynaklarla gösterir. Bülten sütunlarının okunuşu için borsa bülteni nasıl okunur rehberine bakabilirsiniz.

Her borsa kendi fiyatını tescil eder

5174 sayılı Kanunun 30. maddesine göre bir borsanın çalışma alanı kural olarak bulunduğu ilin sınırlarıdır; 34. maddesine göre borsa, kendi bünyesinde oluşan günlük fiyatları tespit ve ilan eder. Yani Polatlı'nın fiyatı Polatlı salonunda o gün buluşan alıcı ve satıcının fiyatıdır. Polatlı Ticaret Borsasının faaliyet raporu, Polatlı, Konya, Eskişehir ve Edirne borsalarında oluşan fiyatların her gün birleştirilerek ilgili birimlere iletildiğini anlatır; fiyatlar birbirini izler ama aynı değildir.

TMO ise farklıdır: her ürün kodu için ülke genelinde tek bir alım fiyatı açıklar. Bu fiyat bir taban gibi görülse de bölgedeki borsa fiyatı, o yerin kalite, arz ve talep koşullarıyla oluşur. Yıllara göre TMO fiyatları için TMO alım fiyatları tarihçesi sayfasına bakın.

1. Kalite ve sınıf

En büyük fark kaynağı, satırın hangi kaliteyi temsil ettiğidir. Polatlı Ticaret Borsasının 30 Ekim 2026 bülteninde aynı gün aynı borsada:

Satır	Ortalama (TL/kg)	İşlem adedi
Kırmızı ekmeklik buğday (2. derece)	20,994	5
Standart dışı buğday	18,765	24
Düşük vasıflı kırmızı ekmeklik buğday	18,612	33

Tabloda en çok işlem gören satır 33 işlemle düşük vasıflı buğdaydır; en yüksek ortalamalı satır ise yalnız 5 işlemle oluşmuştur. Aynı gün Konya salonunda "2. grup makarnalık buğdaylar" satırı ortalama 18,2927 TL/kg'dan tescil edilmiştir. Bu satırlar farklı ürün ve sınıfları temsil ettiği için doğrudan karşılaştırılamaz.

Bölgenin kalitesi de farklıdır. Ankara Üniversitesinden Boy ve Birsin'in TMO kayıtlarına dayanan çalışmasında 2023'te Güneydoğu Anadolu'dan alınan makarnalık buğdayın ortalama proteini yüzde 12,94, dönmeli tane oranı yüzde 30,99 bulunmuş; iller arasında dönmeli tane oranı Batman'da yüzde 23,11, Adıyaman'da yüzde 40,77 olmuştur. TMO bareminde dönmeli tane yüzde 27'ye kadar 1., yüzde 36–50 arası 3. gruptur. Yani aynı bölgedeki iki il bile farklı grupta, dolayısıyla farklı fiyatla ürün satabilir. Kalite ölçütleri için protein ve gluten ve yabancı madde ve kusurlu tane rehberlerine bakın.

2. Satış şekli ve işlem büyüklüğü

Aynı ürün adı, farklı satış şekilleriyle ayrı satırlarda yer alabilir. Şanlıurfa Ticaret Borsasının 30 Ekim 2026 bülteninde "buğday" ürünü iki satırda görünür: "HMS" işaretli satırda 2 işlem, 500 ton, 14,00 TL/kg; "HTS" işaretli satırda 5 işlem, yaklaşık 7.873 ton, ortalama 18,39 TL/kg. Bandırma Ticaret Borsasının 26 Ekim 2026 kayıtlarında da kırmızı buğday "H.M.S" ile ortalama 18,465 TL/kg, "S:M:S" ile ortalama 18,677 TL/kg'dan tescil edilmiştir. Satış şekli kodlarının anlamı borsadan borsaya değişebilir; bültenin açıklamasına bakmak gerekir.

Az işlemli satırlar tek bir pazarlığın etkisini taşır. Bu nedenle günlük ortalamayı hesaplarken miktar ağırlığı kullanmak, basit ortalamadan daha temsilî bir sonuç verir; hesap için ortalama fiyat aracına ve ağırlıklı ortalama fiyat maddesine bakın.

3. Hasat zamanı ve arz

Hasat ülke genelinde aynı anda başlamaz. TMO'nun 2024 duyurusuna göre o yıl hububat hasadı Mayıs başında Adana ve Şanlıurfa'da lokal olarak başlamış, duyuru tarihinde Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu ile Kıyı Ege'de yoğunlaşmıştı. Hasadın erken başladığı bölgelerde yeni ürün arzı piyasaya daha önce girer. Bu zaman farkı, aynı haftada borsalar arasında arz ve dolayısıyla fiyat farkı yaratabilir. Hasat döneminde fiyatları izlemek için Adana, Şanlıurfa ve Konya il sayfalarına bakabilirsiniz.

4. Teslim yeri ve nakliye

Fiyat, malın nerede teslim edildiğine göre değişir. İzmir Ticaret Borsasının alım satım özel yönetmeliği teslim yerlerini tanımlar: "alıcı deposunda teslim"de malı araçtan depoya nakletme masrafı satıcıya, "satıcı deposunda teslim"de depodan araca yükleme masrafı alıcıya aittir. Teslim yeri beyannamede açıkça yazılmak zorundadır. Aynı ürün için alıcı deposu teslimli bir fiyat, satıcı deposu teslimli bir fiyattan yüksek görünebilir; aradaki fark taşıma ve yükleme maliyetidir.

İki borsa arasındaki farkın malı taşımaya değip değmeyeceğini görmek için ton başına fiyat farkından ton başına nakliye bedelini çıkarmak gerekir. Nakliye farkı aracı, başa baş nakliye bedelini ve net farkı hesaplar.

5. Vade ve özel şartlar

İzmir'in yönetmeliği hazır, vadeli ve alivre alım satımları ayrı tanımlar ve günceli yansıtmayan, tanımlı tip dışında kalan veya ödeme ve teslim şartları farklı işlemleri "özel nitelikli işlem" olarak salon referans fiyatının dışında tutar. Vadeli bir satışın fiyatı, peşin ödemeli hazır satıştan farklı olabilir. Ayrıntı için salon satışı ve numune rehberine bakın.

6. Salon fiyatı ve ürün senedi fiyatı

Aynı ürün için borsa salonunda oluşan fiyat ile Türkiye Ürün İhtisas Borsasında elektronik ürün senedi (ELÜS) olarak oluşan fiyat ayrı kaynaklardır. Adana Ticaret Borsasının 30 Ekim 2026 bülteni, 1. sınıf mısır için "serbest piyasa" fiyatını ve "TÜRİB ortalama fiyatını" ayrı satırlarda verir. ELÜS'te ürün lisanslı depodadır ve sınıfı yetkili sınıflandırıcıca belirlenmiştir; TÜRİB'in fire tarifesine göre hububatta yıllık fire oranı yüzde 0,35'tir ve satışa kadar tahakkuk eden fire tutarı satış bedelinden düşülür. Ayrıntı için ürün senedi nasıl alınır satılır rehberine bakın.

Bu sitenin "ana çeşit" yaklaşımı

Satır adları borsadan borsaya değiştiği için bu site, karşılaştırmada her borsa için tek bir temsilci satır seçer. Sitenin yöntemine göre:

• Ana çeşit: Bir borsada bir ürünün son 60 günde en çok seansta işlem gören kaynak satır adıdır; eşitlik olursa toplam miktar belirler.
• Günlük borsa ortalaması: Aynı ürünün o gün borsa içindeki satır ortalamalarının miktar ağırlıklı ortalamasıdır; miktar yoksa basit ortalama alınır.
• Değişim: Aynı adlı satırın ortalama fiyatının, o adın göründüğü bir önceki seansa göre yüzde farkıdır.
• Karşılaştırma tabanı: Borsaların ana çeşit ortalamalarının ortancasıdır.

Bu yaklaşım farklı satırların karışmasını azaltır ama kaliteyi eşitlemez: bir borsanın ana çeşidi 2. grup, diğerininki düşük vasıflı olabilir. Bu yüzden ürün sayfalarında satır adını görmek önemlidir. Örneğin buğday, arpa ve makarnalık buğday sayfalarında her borsanın hangi satırla temsil edildiği yazılır.