TMO alım fiyatları nasıl belirlenir ve uygulanır?

Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) her hasat döneminde belirli ürünler için alım fiyatı ilan eder ve bu fiyatlardan üreticiden ürün satın alır. Bu fiyatlar borsa fiyatları için önemli bir referanstır. Bu rehber, yıldan yıla değişen rakamları değil, mekanizmanın kendisini anlatır. Güncel rakamlar için TMO alım fiyatları sayfasına bakın.

TMO nedir?

TMO'nun kurum tanıtımına göre TMO, sermayesinin tamamı devlete ait, 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi bir İktisadi Devlet Teşekkülüdür ve Tarım ve Orman Bakanlığının ilgili kuruluşudur. Hukuki dayanağı 30/9/2021 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Ana Statüsüdür. Kurum 1938'de 3491 sayılı Kanunla kurulmuş; başta buğday olmak üzere hububat piyasasını düzenlemek amacıyla görevlendirilmiştir. Bugün faaliyet alanındaki ürün piyasalarını düzenleyici çalışmalar yürütür.

TMO'nun sitesindeki ürün menüsünde buğday, arpa, çavdar, yulaf, mısır, çeltik, pirinç, bakliyat, haşhaş, fındık, kuru üzüm, kuru incir, kuru kayısı ve kenevir başlıkları yer alır.

Fiyat nasıl ilan edilir?

TMO'nun duyurularına göre alım fiyatları hasat başında veya hasattan hemen önce açıklanır:

Dönem	Ürün	İlan eden	Kaynak
2021	Hububat ve bakliyat	Cumhurbaşkanı, 17.05.2021	TMO 2021 duyurusu
2023	Hububat	Cumhurbaşkanı, 06/06/2023	TMO 2023 politika metni
2024	Buğday ve arpa	Bakanlık, 06/06/2024	TMO 2024 politika metni
2024/25	Kabuklu fındık	Bakanlık, hasat öncesi	TMO fındık duyurusu

Fiyatın ilan edilmesinden önce bazı yıllarda "taahhütname karşılığı" ürün kabul edilir. TMO'nun 2024 metnine göre o yıl 14 Mayıs'tan itibaren taahhütname karşılığı hububat alımına başlanmıştır. 2023 genel yazısına göre taahhütname karşılığı teslim edilen ürün, fiyatların açıklanmasından itibaren 10 takvim günü içinde geri alınmalı ya da TMO'ya satılmalıdır; başvuru yapılmazsa ürünün tamamı peşin alım işlemine tabi tutulur.

Tek fiyat değil, barem

TMO her ürün koduna tek bir alım fiyatı belirler; ürünün hangi koda gireceğini ise analiz sonucu ve barem belirler. TMO'nun 2023 genel yazısı bunu "her ürün koduna ait tek bir alım fiyatı" ifadesiyle anlatır ve analiz değerlerinin doğru girilmesinin önemine dikkat çeker.

2026 dönemi hububat alım fiyatları tablosu bu yapıyı gösterir: Makarnalık buğday 1121, 1122 ve 1123 kodlarıyla üç gruba, ekmeklik buğday beyaz ve kırmızı için 1211-1213 ve 1221-1223 kodlarıyla üç gruba ayrılır; bunların altında "düşük vasıflı" kodlar ve arpa için iki grup yer alır. TMO'nun 2026 alım esaslarına göre barem sınırları dışında kalan ancak satın alma sınırları içindeki buğdaylar düşük vasıflı kodla alınır.

Barem ölçütlerinin (protein, hektolitre, süne-kımıl tahribatı gibi) ne anlama geldiğini kalite kriterleri rehberinde bulabilirsiniz.

Fındıkta randımana göre ilave fiyat

Fındıkta fiyat "yüzde 50 sağlam iç fındık esasına göre" ilan edilir. TMO'nun 2026/27 belgesine göre yüzde 50 randımanın üzerindeki her bir randıman puanı için Giresun kalitede 5,10 TL/kg, Levant kalitede 5,00 TL/kg, Sivri kalitede 4,90 TL/kg ilave fiyat verilir. Ayrıntı için fındık rehberine bakın.

Kimden, ne kadar alınır?

TMO alımları Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) kaydına dayanır. 2026 hububat alım esaslarına göre buğday ve arpa için ÇKS'de kayıtlı üretim miktarı kadar alım yapılır; son araçtaki ürünün tamamı satın alınır. TMO'nun fındık belgesine göre alınabilecek miktar, ilçe bazında belirlenen verim değeriyle ÇKS'deki fındıklık alanın çarpımıyla bulunur. Kayıt sistemi için ÇKS maddesine bakın.

Eski yıl mahsulü veya ithal ürün kesinlikle alınmaz. 2026 hububat esaslarına göre bu tür bir satışın yapıldığı veya denendiği tespit edilirse üreticinin TMO'ya satışı (ELÜS dahil) iki yıl engellenir.

Randevu

TMO alımları randevuludur. 2024 politika metnine göre randevular TMO'nun randevu sistemi ve e-Devlet üzerinden alınabilir. Fındık belgesine göre randevusuz alım yapılmaz, iptal etmeden iki kez randevuya gelmeyen üretici sistemden yeniden randevu alamaz.

Ödeme süresi ve kesintiler

Ödeme süresi her dönemin duyurusunda belirlenir ve değişebilir:

Dönem ve ürün	Ödeme süresi (TMO duyurusuna göre)
2021 hububat	10 gün; ELÜS ile satışta en geç 3 gün
2022 kabuklu kırmızı mercimek	En geç 10 gün
2023 hububat	30 gün
2024 hububat	45 gün
2026 yeşil mercimek	Teslimden sonraki 21. günden itibaren
2026/27 kabuklu fındık	21 gün

Kesintiler için TMO metinlerinde yer alan genel kurallar şunlardır:

• TMO işyerlerine satılan ürünün borsa tescil ücreti TMO tarafından karşılanır (2024 hububat metni).
• Geçici alım merkezlerinde yüzde bir artı KDV hizmet bedeli kesilir (2026 hububat esasları). 2022 kırmızı mercimek ve 2026 yeşil mercimek alımlarında bu kesintinin yapılmayacağı ayrıca duyurulmuştur.
• 2026 hububat alımlarında dampersiz araçla teslimde boşaltma ücreti alınacağı, damperli araçta alınmayacağı belirtilmiştir.
• Fındıkta yüzde iki stopaj ve yüzde bir hizmet bedeli kesilir; lisanslı depoya teslimde yalnızca hizmet bedeli kesilir.

Lisanslı depo ve ELÜS yoluyla satış

TMO, protokol imzaladığı lisanslı depolar üzerinden ELÜS olarak da ürün alır. 2024 metnine göre lisanslı depoya teslimde yüzde iki stopaj ve yüzde iki SGK prim kesintisi muafiyeti, nakliye ve analiz desteği, depo kira desteği ve Ziraat Bankası ile Tarım Kredi Kooperatiflerinden ürün bedelinin yüzde yetmiş beşine kadar faizsiz kredi imkânı vardır. ELÜS ile alım esaslarına göre 2026 dönemi hububatına ait ELÜS'ler 30 Nisan 2027'den sonra alınmaz. Süreç ELÜS rehberinde anlatılır.

TMO fiyatı ile fark ödemesi aynı şey mi?

Hayır. Alım fiyatını TMO öder; fark ödemesi ise Tarım ve Orman Bakanlığının ayrı bir desteğidir. TMO'nun 2024 metni, o yıl ÇKS'ye kayıtlı üreticilere Bakanlıkça belirlenecek usullerle buğday için 1.750 TL/ton'a, arpa için 750 TL/ton'a kadar fark ödemesi desteği verileceğini duyurmuştur. Bu tutarlar yalnızca 2024 içindir. Ayrıntı için fark ödemesi ve müdahale alımı maddelerine bakın.