Canlı hayvan ve karkas et fiyatı nasıl oluşur?

Canlı hayvan ve et fiyatları, tahıl fiyatlarından birkaç açıdan farklıdır. 5174 sayılı Kanun borsada işlem gören malları genel olarak dayanıklı ve stoklanabilir misli mallar olarak tarif eder, canlı ve kesilmiş hayvanları ise ayrıca borsa kapsamına alınabilecek maddeler arasında sayar. Hayvan ürünlerinde birim baştan kilograma kadar değişir ve fiyatı hem hayvan varlığı hem de yem maliyeti belirler. Ticaret borsaları hayvan pazarlarındaki ve kesimhanelerdeki işlemleri de tescil eder. Bu rehber canlı hayvan ve karkas et fiyatının nasıl oluştuğunu resmî kaynaklarla anlatır. Güncel fiyatlar için büyükbaş, küçükbaş ve karkas et sayfalarına bakın.

Hayvan borsada nasıl satılır?

5174 sayılı Kanunun 45. maddesine göre canlı veya kesilmiş hayvanlar da borsaya tabi maddeler arasına alınabilir. Borsa tescil yönetmeliği borsa yerini satış salonu, pazar yeri veya özel alım satım yeri olarak tanımladığı için hayvan pazarları da borsa yeri olabilir. Örneğin Gaziantep Ticaret Borsası, Gaziantep Organize Besi Bölgesindeki üyelerinin tescil işlemlerini merkez binaya gelmeden yapabilmesi için 2017'de bir canlı hayvan tescil bürosu açmıştır. Kavram için canlı hayvan borsası maddesine bakın.

Bu sitede büyükbaş satırları 24, küçükbaş satırları 23, karkas et satırları 23 borsada görülür. Büyükbaşta işlem miktarı yüksek olanlar arasında İzmir, Niğde, Afyon, Uşak ve Kayseri; karkas ette ise Bandırma, Uşak, Afyon ve Kayseri bulunur.

Birim: baş mı, kilogram mı?

Hayvan ürünlerinde en sık yapılan okuma hatası birimi karıştırmaktır. Bültenlerde canlı hayvan "Tosun", "Düve", "Kuzu (Adet)" gibi satırlarla çoğunlukla baş başına, karkas ise "Dana Karkas", "İnek Karkas Düşük Kalite" gibi satırlarla kilogram başına verilir. Aynı grupta deri ve süt gibi yan ürün satırları da yer alabilir. Bu yüzden bir satırın birimini kontrol etmeden iki borsayı ya da iki günü karşılaştırmamak gerekir; dönüşüm için birim çevirici aracını kullanabilirsiniz.

Karkas: tanım ve sınıflar

Tarım ve Orman Bakanlığının 12 Aralık 2020 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Sığır Karkasının Sınıflandırılmasına Dair Yönetmeliği, karkas fiyatının hangi esasla raporlanacağını da düzenler:

Kategori	Hayvan
A	Kastre edilmemiş, 12-24 aylık erkek
B	Kastre edilmemiş, 24 ay ve üstü erkek
C	Kastre edilmiş, 12 ay ve üstü erkek
D	Doğum yapmış dişi
E	12 ay ve üstü diğer dişi
Z	8-12 aylık hayvan

Yönetmeliğe göre karkaslar ayrıca kas yapısına ve yağ örtüsüne göre sınıflandırılır; kas yapısında "S" sınıfı diğerlerinden üstün çift kaslı karkaslar için kullanılır. Pazar fiyatı, kesimhanenin çengelinde tartılan ve sınıflandırılan karkasın soğuk ağırlığı üzerinden, her 100 kilogram için ifade edilir ve kayıt her hafta yapılır. Yani "dana karkas" ile "inek karkas" satırlarının farklı fiyatlanması bu kategori ayrımının piyasadaki karşılığıdır. Terim için karkas maddesine bakın.

Et ve Süt Kurumunun rolü

Et ve Süt Kurumu (ESK), kırmızı et piyasasında hayvan alımı ve satışı yapan kamu kuruluşudur. Kurumun 2026 kurbanlık alım duyurusu bu rolün nasıl işlediğini gösterir:

• Kurban Bayramında hayvan pazarlarına getirilip satılamayan kurbanlıklar 28 Mayıs-7 Haziran 2026 arasında kombinalarca satın alındı.
• Fiyatlar karkas kilogramı üzerinden ilan edildi; tosun, düve, inek, kuzu, toklu, koyun, oğlak ve keçi için ayrı cari fiyat ve bunlara eklenen kurban primi vardı.
• Duyuru fiyatların yaş, cinsiyet, randıman ve karkas ağırlığına göre değişebileceğini belirtir; hayvanlar TÜRKVET kaydı kontrol edildikten sonra alınır.

ESK ayrıca "İthal Besilik Sığır Satışı ve Kesimlik Sığır Temin Sözleşmesi" adıyla besicilerle sözleşme yapar; Ekim 2026'da bu kapsamda yeni bir davet listesi yayımlandı ve listedeki besicilerin sözleşmeyi kombina müdürlüklerinde imzalaması istendi. Kurumun hem alıcı hem de besilik hayvan satıcısı olarak piyasada bulunması, ilan ettiği fiyatları besiciler için izlenen bir gösterge yapar.

Arz: hayvan varlığı ve kesim

TEPGE'nin Temmuz 2026 raporları kırmızı et arzının seyrini şöyle özetler:

Gösterge	Değer	Dönem
Dana eti üretimi	1,7 milyon ton (zirve)	2023
Dana eti üretimi	1,3 milyon ton	2025
Dana eti ithalatı	66 bin ton	2025
Küçükbaş hayvan sayısı	57,9 milyon baş	2025
Küçükbaş et üretimi	559 bin ton	2025

Dana eti raporuna göre büyükbaş hayvan varlığı 2020'den bu yana yaklaşık yüzde 2,47 azalmıştır; en büyük paylar Konya, İzmir ve Erzurum'dadır. Küçükbaş raporuna göre ise hayvan sayısında Van, Konya ve Şanlıurfa ilk üç sıradadır. Küçükbaş raporu toplam kırmızı et üretiminin kesim sayılarına paralel seyrettiğini, 2023'te 698 bin tonla zirveye çıkıp 2025'te 559 bin tona indiğini belirtir. TEPGE'nin 2025 Kırmızı Et Durum ve Tahmin Raporu da üretimdeki değişimi kesilen hayvan sayısıyla birlikte izler.

Maliyet: yem paritesi

Besicinin kârlılığını en iyi gösteren ölçülerden biri, et fiyatının yem fiyatına oranıdır. TEPGE bu oranı "parite" olarak izler:

• Dana karkas / besi yemi: 2023'te 31,10, 2024'te 35,47, 2025'te 36,21.
• Kuzu karkas / besi yemi: 2023'te 51,9, 2024'te 48,7, 2025'te 45,36.

Parite, bir kilogram karkasla kaç kilogram besi yemi alınabildiğini gösterir. Oran düştüğünde besi daha az kârlı hâle gelir. TEPGE'ye göre arpanın yüzde 85,9'u, mısırın yüzde 84'ü yemlik kullanıldığı için bu ürünlerin fiyatı besi maliyeti üzerinden et piyasasıyla bağlantılıdır; arpa ve mısır için arpa fiyatı ve mısır fiyatı rehberlerine bakın.

Destekler ve mevsimsellik

TEPGE'nin dana eti raporu 2024-2026 Hayvancılık Destekleme Modelinde büyükbaş için baş başına temel destek ve besilik erkek sığır desteğini, küçükbaş raporu ise küçükbaş hayvancılık desteğini listeler. Yeni modelde temel desteklerin toplam içindeki payı yüzde 86'dan yüzde 43'e inerken verimlilik ve yönlendirici desteklerin payı artmıştır.

Talep tarafında en belirgin mevsimsel etken Kurban Bayramıdır; ESK'nın satılamayan kurbanlıkları prim ekleyerek alması, bu dönemde pazarlarda arzın talebi aşabildiğini gösterir.

Bülteni okurken

1. Satırın birimini (baş, kg canlı, kg karkas) kontrol edin.
2. Hayvanın türünü, cinsiyetini ve yaş grubunu (tosun, düve, inek, kuzu, toklu) not edin.
3. Borsalar arası farkı karşılaştır sayfasıyla görün; birkaç günlük ortalama için ortalama fiyat aracını kullanın.