Çeltik ve pirinç fiyatı: randıman, çeşit ve TMO

Çeltik, pirincin tarladaki hâlidir ve fiyatı içinden ne kadar pirinç çıkacağına göre belirlenir. Bu yüzden çeltikte "randıman", fındıktaki sağlam iç oranı gibi fiyatın merkezindeki kavramdır. Türkiye pirinçte kendine yetmediği için iç fiyat ithalat ve gümrük vergisiyle de yakından bağlantılıdır. Bu rehber çeltik ve pirinç fiyatının nasıl oluştuğunu resmî kaynaklarla anlatır. Güncel fiyatlar için çeltik sayfasına bakın.

Üretim: Edirne ve Karadeniz

TEPGE'nin 2025 Pirinç Durum ve Tahmin Raporu Türkiye'nin çeltik haritasını ayrıntılı verir:

Gösterge	Değer	Dönem
Çeltik ekim alanı	112 bin hektar	2023/24
Çeltik üretimi	900 bin ton	2023/24
Elde edilen pirinç	540 bin ton (yüzde 60 randımanla)	2023/24
Edirne'nin üretimdeki payı	Yüzde 40,8	2023/24
2026 üretim tahmini (TÜİK, TMO duyurusunda)	1 milyon 75 bin ton (yüzde 7,7 artış)	2026

Rapora göre Edirne tek başına çeltik alanının yaklaşık yüzde 39,7'sine sahiptir; ilin içinde İpsala, Merkez, Uzunköprü, Meriç ve Keşan öne çıkar ve yalnız İpsala Türkiye çeltik üretiminin yüzde 18,7'sini karşılar. Edirne'yi Samsun ve Balıkesir izler. En yüksek verim ise Kırklareli, Çorum ve Edirne'de elde edilmiştir. Bölgesel görünüm için Edirne, Samsun ve Balıkesir il sayfalarına bakabilirsiniz.

Randıman ve çeşit: fiyatın iki ekseni

Randıman

TEPGE raporundaki hesap, randımanı çeltikten elde edilen pirinç oranı olarak kullanır: 900 bin ton çeltikten yüzde 60 randımanla 540 bin ton pirinç. TMO da 2026 alım fiyatlarını her çeşit grubu için bir randıman esasına göre ilan etti:

Çeşit grubu	Fiyatın esas aldığı randıman
Baldo grubu	55
Cammeo grubu	58
Toros grubu	58
Osmancık grubu	60
Ronaldo grubu	60
Diğer uzun çeşitler	65

TMO'nun ilan ettiği fiyatlar Baldo grubundan diğer uzun çeşitlere doğru kademeli olarak düşer; yani çeşit, randımanla birlikte fiyatın ikinci eksenidir. Terim için randıman maddesine bakın.

Randımanı ne düşürür?

Tarım ve Orman Bakanlığının çeltik konulu çiftçi eğitim kitabı randımanı etkileyen tarla koşullarını sayar:

• Erken hasatta olgunlaşmamış, tebeşirimsi ve yeşil daneler nedeniyle verim ve randıman düşer; geç hasatta ise kuş ve kemirgen zararı ile kırık dane oranı artar.
• Çiçeklenmeden sonraki yüksek sıcaklıklar, tane dolumu sırasında gece-gündüz sıcaklık farkının fazla olması ve kuru-sıcak rüzgârlar hızlı kurumaya yol açarak randımanı düşürür.
• Hasattan önce tanelerin çiğ ya da yağmurla ıslanıp yeniden kuruması randımanı düşürür.
• Kurutmada sıcaklık gereğinden yüksek tutulursa işlemede kırık artar ve kırıksız pirinç randımanı azalır.
• Yatma, dane kaybını artırır ve kurutmayı zorlaştırır.

Bu nedenle aynı çeşitten iki parti, hasat zamanı ve kurutma koşulları farklıysa farklı fiyat alabilir.

TMO'nun 2026 çeltik alımı

TMO'nun 13.10.2026 tarihli duyurusu, hasadın başlamasıyla piyasaların izlendiğini ve piyasada istikrar ile üreticinin korunması için alım fiyatı açıklanmasına ihtiyaç duyulduğunu belirtir. Duyuruya göre:

• Randevular 13.10.2026'dan itibaren alındı, alımlar 15.10.2026'da başladı.
• Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkez Müdürlüğünce tescil edilmiş veya üretim izni verilmiş çeşitler alınır; kayıtlı olmayan çeşitler alınmaz.
• ÇKS'de kayıtlı üretimin tamamı satın alınabilir; ödemeler teslimden sonraki 21. günden itibaren yapılır.
• TMO işyerlerine satılan ürünün borsa tescil ücretini TMO karşılar; geçici alım merkezlerinde yüzde 1 hizmet bedeli kesilir.
• Protokollü lisanslı depolara teslim edilen ürün elektronik ürün senedi olarak TMO'ya satılabilir.

TMO fiyatı, hasat döneminde çeltik için bir taban referansı oluşturur. İlan edilen fiyatların tamamı için TMO alım fiyatları sayfasına, genel mekanizma için TMO fiyat rehberine bakın.

İthalat ve gümrük vergisi

TEPGE'nin pirinç raporu Türkiye'nin çeltik, dolayısıyla pirinç üretiminde kendine yeterli olmadığını ve bu durumun gümrük vergileriyle ilgili sık sık düzenleme yapılmasına neden olduğunu belirtir. Pirinç ithalatında İthalat Rejimi Kararı çerçevesinde belirlenen gümrük vergisi uygulanır. Gümrük vergisi, ithal pirincin iç piyasaya giriş maliyetini belirleyen unsurlardan biri olduğu için yerli çeltik ve pirinç fiyatını izleyenlerin takip etmesi gereken bir göstergedir. Rapor ayrıca çeltik üreticisine verilen desteklerin kilogram başına karşılıklarını yıl yıl listeler: fark ödemesi 2019-2023 arasında kilogram başına 0,10 TL iken 2024'te 0,30 TL'ye çıkmış, mazot, gübre, sertifikalı tohum ve toprak analizi desteklerinin eklenmesiyle 2024'te toplam destek kilogram başına yaklaşık 0,84 TL olmuştur.

Dünya piyasası

İthal pirincin maliyetini dünya piyasası belirler. TEPGE raporuna göre pirinç ihracatında Hindistan ilk sırada, Tayland ve Vietnam onu izler. Rapor, Hindistan'ın Eylül 2022'de kırık pirinç sevkiyatlarını yasaklamasının ardından 2023'te ihracatının yüzde 7,9 azaldığını ve 2023/24 sezonundaki dünya pirinç ticaretindeki gerilemede Hindistan'ın ihracatındaki azalmanın etkili olduğunu aktarır. Büyük ihracatçıların ihracat kısıtlamaları dünya fiyatını etkileyebilir; dünya fiyatı da gümrük vergisiyle birlikte Türkiye'nin ithalat maliyetini oluşturur.

Borsada çeltik ve pirinç

Çeltik 5174 sayılı Kanun kapsamında borsada tescil edilir. Bu sitede çeltik ve pirinç satırları 14 borsada görülür; işlem miktarı yüksek olanlar arasında Mersin, Bafra, Bandırma, Bursa, Samsun ve Uzunköprü bulunur. Bu grupta iki farklı ürün yan yana durur:

• Çeltik satırları: Üreticinin sattığı ham ürün; "Çeltik · Müstahsil" veya "Tohumluk Çeltik" gibi.
• Pirinç satırları: İşlenmiş ürün; "Pirinç Osmancık", "Pirinç Baldo", "Pirinç İthal", "Pirinç Kırık" ya da paketli ve organik pirinç gibi.

Çeltik ile pirinç fiyatı doğrudan karşılaştırılamaz; pirinç, randımana göre birden fazla kilogram çeltikten elde edilir ve işleme maliyetini de taşır. Çeltiği pirinç karşılığına çevirmek için randımanı, ton ve kilogram dönüşümü için birim çevirici aracını kullanabilirsiniz.

Bülteni okurken

1. Satırın çeltik mi pirinç mi olduğunu ayırın.
2. Çeltikte çeşit grubunu (Baldo, Osmancık vb.), pirinçte yerli ya da ithal olduğunu not edin.
3. Borsalar arası farkı karşılaştır sayfasıyla görün.
4. Hasat döneminde gelen yaş çeltik ile kurutulmuş çeltiğin aynı satırda olup olmadığını kontrol edin; nem farkını nem firesi aracıyla hesaba katabilirsiniz.

Çeltiğin hasat dönemi için hasat takvimi rehberine göz atabilirsiniz.