Borsa sözlüğü
Randıman
Bir üründen elde edilen değerli kısmın oranı; fındıkta sağlam iç oranı, pamukta lifin kütlüye oranı, unda öğütme verimi.
Randıman, bir ham üründen elde edilen değerli kısmın yüzde oranıdır. Terim borsada ürüne göre farklı oranları anlatır.
Fındıkta randıman
TMO kabuklu fındık fiyatlarını "yüzde 50 sağlam iç fındık esasına göre" ilan eder ve "50 randımanın üzerindeki her +1 randıman" için ilave fiyat verir. Bu ifadelere göre fındık randımanı, kabuklu fındıktaki sağlam iç fındığın ağırlıkça oranıdır. TMO'nun 2026/27 belgesine göre her +1 randıman için Giresun kalitede 5,10 TL/kg, Levant kalitede 5,00 TL/kg, Sivri kalitede 4,90 TL/kg ilave fiyat ödenir. TMO analizinde 1 kg numunenin 250 gramı fiziki analize girer. Fındık Lisanslı Depo Tebliği ise kabuklu fındığın ağırlığını yüzde 6 iç rutubet ve yüzde 50 randıman esasına göre hesaplar.
Pamukta çırçır randımanı
Harran Üniversitesinden bir çalışmaya göre çırçır randımanı lifin kütlü pamuğa oranıdır ve lif ağırlığının kütlü ağırlığına bölünüp 100 ile çarpılmasıyla bulunur. İzmir Ticaret Borsası 2025-2026 sezonu için randıman oranlarını standart tipe ve çırçır sistemine göre belirlemiştir; örneğin beyaz Standart 1 pamukta rollergin-rotobar sistemde yüzde 37-41, sawgin sistemde yüzde 36-40. Borsa bu oranları mahlıç pamuk tescillerinde zirai stopaj hesabında esas alır.
Unda randıman
Bahri Dağdaş Bitkisel Araştırma Dergisindeki bir derlemeye göre kaliteli ekmeklik unlar yüzde 70-75 randımanlıdır; unun kül miktarı buğday çeşidine ve öğütme randımanına göre değişir.
| Ürün | Randıman neyi gösterir? |
|---|---|
| Kabuklu fındık | Sağlam iç fındık oranı |
| Kütlü pamuk | Lif oranı |
| Buğday unu | Öğütme verimi |
Ayrıntı için fındık rehberine ve pamuk rehberine bakın.
Kaynaklar
- tmo.gov.tr/Upload/Document/findik/alimfiyrandv.pdf
- tmo.gov.tr/Upload/Document/findik/findiksikcasorulansorular2024.pdf
- mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf
- dergipark.org.tr/en/download/article-file/289932
- itb.org.tr/Sayfa/157-izmir-ticaret-borsasi-2020-2021-sezonu-pamuk-randiman-ve-fi
- dergipark.org.tr/tr/download/article-file/476159