Kuru üzüm, incir ve kayısı: tip, boy ve kalite

Kuru üzüm, kuru incir ve kuru kayısının üçünde de fiyat, renk ve iriliğe dayalı ayrıntılı bir sınıflandırmaya bağlıdır. TMO, kuru kayısıyı ülkenin en önemli ihraç ürünlerinden biri olarak tanımlar. Bu rehber üç ürünün kalite dilini TMO alım baremleri, lisanslı depo tebliği ve borsa kaynaklarıyla açıklar.

Çekirdeksiz kuru üzüm

İzmir Ticaret Borsası üzüm salonu

İzmir Ticaret Borsası, üzüm işlem salonunda işlemlerin her gün 10.30-12.00 arasında yapıldığını ve alım satımların numune görülerek gerçekleştiğini açıklar. Salonda yalnızca borsa üyesi tüccarlar ile ajan, simsar ve komisyoncular işlem yapabilir ve seans bitiminde günün referans fiyatları ilan edilir. Borsanın alım satım özel yönetmeliğine göre, meclis kararı yoksa kuru üzümün (her nevi) borsa binasındaki işlem salonlarında alım satımı zorunludur.

Tip numaraları

TMO'nun 2026 dönemi "Çekirdeksiz Kuru Üzüm Alım Baremi ve Renk Tayini" belgesi ürünü "Bandırmalı Çekirdeksiz Kuru Üzüm" adıyla alır ve standart tipleri renk dağılımına göre değerlendirir:

Tip no	Sarı ve yakın renk (yüzde)	Açık kahverengi ve yakın (yüzde)	Koyu kahverengi ve yakın (yüzde)	Siyah (yüzde)
7	5 ve altı	95 ve üstü	65 ve üstü	11 ve üstü
8	6-39	61-94	26-64	3-10
9	40-55	45-60	7-25	1-2
10	56 ve üzeri	44 ve altı	6 ve altı	0

Tabloya göre tip numarası büyüdükçe sarı tanelerin payı artar, koyu ve siyah tanelerin payı azalır. Terim için kuru üzüm tip numarası maddesine bakın.

Fiyata etki eden diğer ölçütler

Aynı baremde rutubet için en çok yüzde 13, çekirdeklenmeli tane için yüzde 4, taşlı tane için yüzde 0,1, çöp ve yabancı madde için yüzde 1 sınırı verilir. Küflü-çürüklü tane yüzde 1,01-3 arasındaysa ürün bir alt kodla alınır. Gelişmemiş ve gödeli tane oranı yüzde 5'i aşınca her puan için fiyatta yüzde 1 indirim yapılır; oran yüzde 10'u aşarsa ürün satın alınmaz. 2026 alım esaslarına göre canlı haşere içeren veya gaz yağı, mazot, naftalin, küf gibi yabancı koku taşıyan üzüm alınmaz; üreticilerden yapılan alımlarda borsa tescil ücretini TMO karşılar.

Kuru incir

TMO'nun kuru incir alım esaslarına göre rutubeti yüzde 22'nin üzerindeki kuru incirler alınmaz; çatlak, C serisi (ballı kara-lekeli) ve hurda (endüstriyel) incirler kesinlikle satın alınmaz. TMO alımlarını TARİŞ İncir Birliğine bağlı Germencik ve Nazilli kooperatiflerinin depolarında yapmıştır. Esaslar en az yüzde 60 A serisi (iş malı) ve en fazla yüzde 40 B serisi (kürek malı) içeren incirin alınacağını belirtir.

TMO'nun 2019 dönemi kuru incir müdahale alım baremi iki seriyi kilogramdaki tane adedine göre on bir alt sınıfa ayırır:

Sınıf	Kg'daki adet
A1 / B1	20-40
A2 / B2	41-45
A3 / B3	46-50
A5 / B5	56-60
A8 / B8	71-80
A11 / B11	101-130

Aynı baremde fiyat ayrıca "rüfuz ağırlığı" (gram) aralıklarına göre değişir. Tablo, baremin yalnızca bir bölümünü özetler; 2019 dönemine aittir ve yeni dönemlerde farklı olabilir.

Kuru kayısı

TMO sınıflandırması

TMO'nun kuru kayısı tanım ve satın alma şartları ürünü iki sınıfa ayırır:

• Kükürtlenmiş: Tip A (kükürt 3001-3500 ppm) ve Tip B (2501-3000 ppm). Muhafaza süreleri farklı olduğu için tipler ayrı depolanır.
• Kükürtlenmemiş.

Kayısılar 1 kilogramdaki tane sayısına göre dokuz boya (0 Jumbo, 1, 2, ... 8) ve kusur türü oranına göre üç gruba ayrılır. Baremde 0 (Jumbo) boyu 1.000 gramda 80'e kadar tane, 8 numara 221-240 tane olarak tanımlanır. Kusurlu taneler arasında ağır kirli tane, hasarlı tane, çilli tane, dolu yaralı tane, güneş yanığı, renk uyumsuzluğu ve böcek hasarlı tane sayılır.

Satın alma şartlarına göre rutubeti kükürtlenmemişte yüzde 17'den, kükürtlenmişte yüzde 18'den fazla olan; kükürt oranı 2501 ppm'in altında veya 3500 ppm'in üzerinde olan; 1.000 gramda 241 ve daha fazla tane bulunan; kusurlu tane toplamı ağırlıkça yüzde 30'u geçen kayısılar satın alınmaz.

Malatya ve lisanslı depo

TMO'nun 2024 duyurusuna göre TMO iştiraki TMO-TOBB LİDAŞ'ın Malatya'daki tesisi, 2020'den bu yana faaliyette olan Türkiye'nin ilk kuru kayısı lisanslı deposudur ve TMO kayısı alımlarını bu depo üzerinden ELÜS olarak yapmıştır. Malatya Ticaret Borsasının sitesinde kayısı fiyat-miktar hareketleri, rekolte tahminleri, ihracat verileri ve lisanslı kayısı deposuna ayrılmış bölümler yer alır. TÜRİB'in ELÜS piyasasında işlem gören ürünler arasında "Kuru Kayısı Natural" da bulunur.

Kuru Kayısı Lisanslı Depo Tebliğine göre her 100 kg kayısı için ayrı ürün senedi düzenlenir ve senette kayısının grubu, tipi, sınıfı, menşei, boy numarası ve hasat dönemi yer alır. Kükürtsüz kayısı hasattan itibaren 12 ay; kükürtlü kayısı kükürt oranına göre 9 ile 18 ay arasında depolanabilir. Güncel borsa özetleri için kuru kayısı sayfasına bakın.

İhracat ve FOB

5174 sayılı Kanunun 46. maddesine göre ihracatın tescilinden ücret alınmaz. Tescil yönetmeliğine göre ihracata ilişkin muameleler anlaşmanın ardından tescil ettirilir, ancak ihracatçının ihraç edeceği malı yurt içinden alması tescile ve ücrete tabidir.

İhracat fiyatlarında sık geçen FOB, Ticaret Bakanlığının Gümrük Rehberine göre satıcının malı belirlenen yükleme limanında alıcının seçtiği gemide teslim ettiği teslim şeklidir; hasar ve masraflar mal gemide olduğunda alıcıya geçer ve ihracat gümrük işlemlerini satıcı tamamlar. Rehber bu teslim şeklini ülkemizde en çok kullanılan şekil olarak tanımlar. Terim için FOB maddesine bakın.

Özet

Ürün	Sınıflandırmanın temeli	Öne çıkan borsa veya kurum
Çekirdeksiz kuru üzüm	Renk dağılımına göre tip numarası (7-10)	İzmir Ticaret Borsası üzüm salonu
Kuru incir	A/B serisi ve kg'daki tane adedi	TMO alımlarında TARİŞ kooperatif depoları
Kuru kayısı	Kükürt durumu, boy (tane/kg) ve kusur grubu	Malatya Ticaret Borsası, TMO-TOBB LİDAŞ deposu

Kuru üzüm bültenleri için kuru üzüm sayfasına bakabilirsiniz.