Borsa sözlüğü
Ürün ihtisas borsası
Standartlara göre tasnif edilmiş ürünlerin, ürün senetlerinin ve alivre sözleşmelerin ticaretini yürüten anonim şirket statüsündeki borsa.
Ürün ihtisas borsası, 5174 sayılı Kanunun 53. maddesinde düzenlenen özel bir borsa türüdür. Kanuna göre bu borsalar kotasyonlarındaki bir veya birden çok ürünün arz ve talebini buluşturur, yürürlükteki standartlara göre tasnif edilmiş ürünlerin fiziki ya da elektronik ortamda alım satımına aracılık eder ve lisanslı depoların çıkardığı ürün senetleri ile alivre sözleşmelerin ticaretini yürütebilir.
Ticaret borsasından farkı
- Hukuki yapı: Ticaret borsası kamu tüzel kişisidir; ürün ihtisas borsası anonim şirkettir.
- Kuruluş: Ürün ihtisas borsası Bakanlık ve Sermaye Piyasası Kurulunun teklifi üzerine Cumhurbaşkanı kararıyla kurulur, faaliyet iznini Bakanlık verir.
- Ortaklık: Ticaret borsaları bu borsalara ortak olabilir veya acentesi olarak çalışabilir; ikisi de lisanslı depo şirketi kurabilir.
- Yönetim: Yönetim kurulunun bir üyesi Bakanlıkça atanır.
Senetlerin tescili
Kanuna göre ürün senetleri ve alivre sözleşmelerin alım satımı ile rehni gibi işlemlerin ürün ihtisas borsasında kontrolü ve tescili zorunludur ve borsada tescil gerçekleşmedikçe ürün mülkiyeti başkasına devredilemez. Hububat lisanslı depo tebliği de "borsa" kavramını, lisanslı deponun düzenlediği senetlerin kota ettirildiği ve alım satımının yapıldığı ürün ihtisas borsası olarak tanımlar.
Kanun, makul bir ekonomik gerekçeyle açıklanamayan ve borsanın güven ve istikrar içinde çalışmasını bozan eylemleri piyasa bozucu eylem sayar; bunlara Sermaye Piyasası Kanunu uyarınca idari para cezası uygulanır. Türkiye'deki örnek için TÜRİB, işlem gören senetler için ELÜS maddelerine ve ELÜS rehberine bakın.