Borsa sözlüğü
Vadeli işlem sözleşmesi
Belirli bir dayanak ürünü önceden belirlenmiş vade, fiyat ve miktarla alma veya satma yükümlülüğü getiren, borsada işlem gören standart sözleşme.
Vadeli işlemde anlaşma bugün yapılır, teslim ve ödeme ileri bir tarihte gerçekleşir. TÜRİB'in vadeli işlemler sayfası bu sözleşmeyi, borsanın dayanak varlık olarak belirlediği ürünü ya da onu temsilen çıkarılan elektronik ürün senetlerini veya bunlar için hesaplanan endeksleri, önceden belirlenmiş vade, fiyat ve miktarda alma veya satma yükümlülüğü içeren ve borsada işlem gören sözleşme olarak tanımlar.
Alivreden farkı
TÜRİB'e göre alivre sözleşme, şartları taraflarca belirlenen ve standart olmayan ikili bir vadeli anlaşmadır. Vadeli işlem sözleşmesi ise alivrenin standartlaştırılmış türüdür.
| Alivre | Vadeli işlem sözleşmesi | |
|---|---|---|
| Şartlar | Taraflar belirler | Borsa standartlaştırır |
| İşlem yeri | İkili anlaşma | Organize borsa |
| Karşı taraf riski | Taraflarda | Merkezi takas kurumu üstlenir |
TÜRİB, organize borsada takası bütün alıcılara karşı satıcı, bütün satıcılara karşı alıcı gibi davranan merkezi bir takas kurumunun yaptığını belirtir.
Türev araç olarak
Değeri dayanak varlığın değerine bağlı olduğu için bu sözleşmeler türev araçtır. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun 3. maddesi türev araçlar arasında, değeri bir mal fiyatına veya fiyat değişikliğine bağlı olanları da sayar. 5174 sayılı Kanunun 46. maddesi ise ticaret borsası mevzuatına göre düzenlenen sözleşme ve ürün senetlerinin sermaye piyasası mevzuatındaki vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri gibi değerlendirilmeyeceğini öngörür.
Türkiye'de durum
TÜRİB'in sayfasına göre borsanın faaliyet konusu elektronik ürün senetleri ile bunlara dayalı vadeli işlem sözleşmelerinin ticaretini yürütmektir ve vadeli işlem piyasasını faaliyete geçirme çalışmaları sürmektedir. Sayfa, piyasanın amacını geleceğe dönük fiyat beklentilerinin oluşmasını sağlamak olarak açıklar. Bugünkü fiziki işlemler için ELÜS ve alivre sözleşme maddelerine bakın.