Borsa sözlüğü
Prim ve indirim tarifesi
Karıştırılarak depolanan üründe teslimde çıkan küçük kalite farklarının hangi oranda ve hangi fiyatla telafi edileceğini gösteren tarife.
Lisanslı depolar aynı tür, sınıf ve derecedeki ürünleri tek bir yığında birleştirebilir. 5300 sayılı Kanunun 20. maddesi bu karıştırmaya izin verir; karşılığında da teslim sırasında ortaya çıkabilecek küçük kalite farklarının prim ve indirim tarifesine göre tazmin edilmesini şart koşar. Tarifeyi ve değişikliklerini depo işletmesi hazırlar, borsanın görüşü alınarak Bakanlık onaylar.
Nasıl işler?
Hububat, baklagiller ve yağlı tohumlar tebliğinin 12. maddesine göre, fark tarifedeki oranları aşmıyorsa:
| Durum | Kim kime öder? |
|---|---|
| Mudinin depodan aldığı ürün, getirdiğinden daha kaliteli | Mudi, kalite farkını indirim olarak depoya öder |
| Mudinin getirdiği ürün, depodan aldığından daha kaliteli | Depo, kalite farkını prim olarak mudiye öder |
Her iki durumda da hesaplama, ürünün niteliğine göre teslim tarihinde borsada oluşan ortalama fiyat esas alınarak yapılır. Depo birden fazla yetkilendirilmiş ticaret borsasıyla sözleşme yapmışsa, yönetmeliğe göre bu borsalarda oluşan ortalama fiyatların ortalaması esas alınır.
Neden önemli?
Mudinin aldığı ürün, kendi getirdiği tanelerin aynısı değildir; aynı sınıftan bir eşdeğeridir. Tarife bu eşdeğerliği parayla dengeler ve depo ile mudi arasında tartışma çıkmasını önler. Tarifedeki sınırı aşan farklar bu mekanizmayla değil genel tazmin hükümleriyle çözülür.
Hesaplamanın borsa ortalama fiyatına dayanması, ağırlıklı ortalama fiyat verisinin depolama işlemlerinde de kullanıldığını gösterir. Depolama ücretleri için lisanslı depo ücret tarifesi maddesine bakın.