Borsa sözlüğü
Fire
Depolama, taşıma veya işleme sırasında ürünün doğası gereği ağırlık ya da miktarında oluşan kayıp; lisanslı depoda tarifeyle sınırlanır.
Fire, ürünün kendi doğasından ya da saklama ve taşıma koşullarından kaynaklanan miktar kaybıdır. Nem kaybıyla hafifleyen tahıl, toz ve çepel kaybeden pamuk ya da elleçlemede dökülen tane bu kapsamdadır.
Lisanslı depoda fire
Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Yönetmeliğinin 31. maddesi esası koyar: depolanmak üzere kabul edilen ürün aynı miktar ve kalitede geri verilir. Ancak ürünün niteliği, çeşidi, depolama süresi ve koşulları ile iklim ve bölgesel etkenlere göre doğası gereği değişen oranda fire olabilir. Bu nedenle:
- Fire oranları Bakanlıkça lisanslı depo fire tarifesiyle belirlenir ve Bakanlık sitesinde yayımlanır.
- Ürün senedinin satıldığı güne kadar tarifeye göre hesaplanan fire tutarı, satış bedelinden kesilerek izleyen beş iş günü içinde depo işletmesine aktarılır.
- Önceden mahsup edilmemiş fire miktarı, teslim sırasında ürün miktarından düşülür.
- Diğer ürünlerle karıştırılmadan saklanan üründe kayıp tarifedeki sınırı aşmamalıdır.
Pamukta fire oranları
İzmir Ticaret Borsası 2025-2026 sezonu için çalışma alanına özgü fire kabullerini şöyle açıklamıştır:
| Durum | Fire |
|---|---|
| Kütlü pamuğun depolanması | Yüzde 2-5 |
| Makineyle pamuk toplama | Yüzde 5-10 |
| El ile toplanan kütlünün işlenmesinde çepel firesi | Yüzde 2-6 |
| Kumlu, tozlu, rutubetli pamuk çekirdeği | Yüzde 2-5'e kadar |
Hesap yaparken
Nemli teslim edilen ürünün kuruduktan sonraki ağırlık farkı fire hesabının en sık görülen kalemidir. Bu farkı tahmin etmek için nem firesi aracını, nem kavramı için rutubet maddesini kullanabilirsiniz. Depoya giriş ağırlığı tartım makbuzu ile belgelenir.