Borsa sözlüğü
Cılız, buruşuk tane
Tam gelişmemiş, buruşmuş tahıl tanesi; ürüne göre belirlenen uzun delikli elekten geçen taneler olarak ölçülür ve kusurlu tane sayılır.
Tam gelişip dolmadan kalan taneler küçük ve buruşuk görünür. Hububat analizinde bu taneler sağlam tanelerden ayrılarak ayrı bir oran olarak ölçülür.
Nasıl ölçülür?
Ölçüm elekle yapılır. Ticaret Bakanlığının lisanslı depolarda buğday ve arpa kriterleri belgesi, TS 4078 Arpa Standardındaki tanımı şöyle uygular: cılız, buruşuk tane, 2,0 mm'lik uzun delikli metal elekten geçen cılız ve buruşuk taneler ile elek üzerinde kalan ham ve don zararı görmüş tanelerdir. Belgedeki yöntem:
- Eleme sonrası 50-100 gramlık numune alınır.
- Sağlam hububat dışındaki maddeler ayrılır.
- Kalan sağlam numune 2,0 mm'lik uzun delikli elekten geçirilir.
- Elekten geçen taneler, ayıklama sırasında ayrılan ham ve don zararlı tanelerle birleştirilip tartılır ve kütlece yüzde bulunur.
Her numune için iki analiz yapılır; iki sonuç arasındaki fark yüzde 10'u aşarsa analiz tekrarlanır.
Ürüne göre elek
TMO'nun 2023 dönemi hububat alım talimatına göre kullanılacak uzun delikli metal elek ürüne göre değişir:
| Ürün | Elek aralığı |
|---|---|
| Ekmeklik buğday | 2,0 mm |
| Makarnalık buğday | 1,9 mm |
| Arpa | 2,0 mm |
| Çavdar | 1,8 mm |
| Tritikale | 1,9 mm |
Arpada rutubet oranına bakılmaksızın yalnızca 2,0 mm'lik elek kullanılır.
Barem içindeki yeri
TMO'nun 2026 alım baremlerinde cılız, buruşuk tane kusurlu tane unsurları arasında sayılır; tek başına grup belirleyici değildir ama kusurlu tane toplamına katılır. Aynı analizde ölçülen diğer fiziksel ölçüt için hektolitre ağırlığı maddesine bakın. Ürün sayfaları için arpa ve buğday sayfalarına bakın.