Borsa sözlüğü
Borsa örf ve adeti
Bir borsanın çalışma alanında yerleşmiş ticari teamüller; meclis tespit eder, tescil yükümlüsünü ve teslim şartlarını belirlemede kullanılır.
Borsa örf ve adeti, bir ticaret borsasının çalışma alanında tüccarlar arasında yerleşmiş, yazılı sözleşme olmasa da uyulan alışkanlıkların bütünüdür. Kanun bu teamülleri kendiliğinden bağlayıcı saymaz; resmi bir tespit ve ilan süreci öngörür.
Kim tespit eder?
5174 sayılı Kanunun 34. maddesi borsaya, bölgesindeki örf, adet ve teamülleri tespit edip Bakanlığın onayına sunma ve ilan etme görevini verir. 39. madde ise çalışma alanındaki örf, adet ve teamülleri tespit ve ilanı borsa meclisinin görevleri arasında sayar. 51. maddeye göre teamüller hakkında istenen belgeler de borsanın düzenleyebileceği belgelerdendir.
Nerede işe yarar?
Tescil yükümlüsünün belirlenmesi. Alıcı ve satıcı aynı borsanın çalışma alanındaysa, işlem borsa örf ve adetine göre belirlenen tarafça tescil ettirilir ve tescil ücretini o taraf öder. Yükümlü taraf yoksa tescil diğer tarafa düşer (Kanun m.46, yönetmelik m.10).
En az miktarın belirlenmesi. Tescil yönetmeliğine göre borsa muamelesine esas en az miktar, borsanın bulunduğu yerdeki mahalli piyasa teamüllerinde toptan sayılan miktara göre belirlenir.
Genel düzenlemeler. Kanun, alıcı ve satıcının teslim, teslim alma ve ödeme yükümlülüklerini, fiyatı etkileyen şartları ve ihtiyari tahkim usullerini gösteren genel düzenlemeleri de borsaya bırakır.
Bu nedenle aynı ürünün iki borsada farklı teslim veya ödeme alışkanlıklarıyla işlem görmesi şaşırtıcı değildir; bültendeki fiyatlar bu yerel kurallar içinde oluşur. En az miktar ve tescil maddeleri bu teamüllerin uygulamaya nasıl yansıdığını gösterir.