Borsa sözlüğü
Borsaya tabi madde
Borsa kurulan yerde alım satımı borsada yapılması ve tescil ettirilmesi zorunlu olan, Bakanlıkça belirlenen ürün.
Borsaya tabi madde, bir ticaret borsasının kotasyonunda yer alan ve o borsanın çalışma alanında alım satımı borsa kurallarına bağlı olan üründür. 5174 sayılı Kanunun 45. maddesi bu ürünlerin niteliğini tarif eder: yeterli arz ve talebi bulunan, dayanıklı ve stoklanabilir nitelikteki misli mallar numune veya tipler üzerinden toptan alınıp satılır. Tipi belirlenmemiş mallar, yerel ihtiyacı karşılayan misli maddeler ile canlı veya kesilmiş hayvanlar da listeye alınabilir. Döviz ve kıymetli madenler kapsam dışıdır.
Listeyi kim belirler?
Hangi malların borsada alınıp satılmasının zorunlu olduğu ve bunların en az miktarları, borsa meclisinin teklifi ve TOBB'un uygun görüşü üzerine Bakanlıkça belirlenir ve borsa tarafından ilan edilir. Bakanlık, arz ve talebi yetersiz kalan veya ticari teamüle göre borsada işlem görmeyen malları ve sanayide işlenerek nihai ürüne dönüşmüş malları listeden çıkarabilir.
Tescil yönetmeliğinin 5. maddesi listenin hazırlanmasında dikkate alınacak ölçütleri sayar. Bunlardan biri, kabuklu, iç, tuzlu veya hava kurusu gibi farklı biçimlerde ticareti yapılan maddelerin tek madde olarak tespit edilmesi, ancak en az miktarlarının ayrı ayrı belirtilmesidir.
Pratik sonucu
- Borsaya tabi maddenin en az miktarın üzerindeki alım satımı belirlenen borsa yeri dışında yapılamaz; meclis izin verdiyse en geç otuz gün içinde tescil ettirilir.
- Borsaya tabi olmayan ama misli nitelikteki tarımsal ürünlerin işlemleri de taraflardan biri isterse tescil edilebilir.
Bu yüzden bir ürünün bir borsanın bülteninde görünüp diğerinde görünmemesi, o ürünün iki borsanın listesinde farklı yer almasından kaynaklanabilir. Canlı hayvan işlemlerinin borsadaki yeri canlı hayvan borsası maddesinde ele alınıyor.